Russische TSPU tegen Tor: vijf jaar vertragen, blokkeren en omzeilen
Op 1 december 2021 ontdekten gebruikers van een aantal Russische internetproviders dat het Tor-netwerk niet meer werkte. De blokkeerder was geen enkele nationale firewall, maar een laag deep packet inspection-hardware die bekendstaat als TSPU — «technische middelen om dreigingen tegen te gaan» — geïnstalleerd bij de internetproviders zelf. Vijf jaar later vertelt de meetgeschiedenis een helder verhaal: directe Tor-verbindingen in Rusland zijn met circa negentig procent gedaald, terwijl bridge-verbindingen de belangrijkste route zijn geworden waarmee de resterende gebruikers van het land het netwerk bereiken.
De blokkeergolf van december 2021
Het rapport van OONI legde het begin vast: vanaf 1 december 2021 begonnen sommige Russische internetproviders de toegang tot Tor te blokkeren. Van meer dan 65 geteste netten vertoonden er 15 blokkeersignalen, vooral toegepast door verbindingen met relay-IP's en standaard obfs4-bridges te laten vallen tot ze uitliepen op een time-out. De handhaving was ongelijkmatig: op sommige netten was slechts een deel van de gebruikers getroffen, en de technieken varieerden van blokkeerpagina's tot TLS-storingen. Het rapport schetst ook de druk op de website van het Tor Project: sommige aanbieders blokkeerden www.torproject.org al in september 2021, en na een melding van Roskomnadzor op 6 december kwam de site op 7 december op de nationale blokkeerlijst. Rusland had toen de op een na grootste Tor-gebruikersbasis ter wereld, met meer dan 300.000 dagelijkse gebruikers. “Vlak nadat we dit artikel publiceerden, heeft de Russische regering onze hoofdwebsite in Rusland officieel geblokkeerd.” — Tor Project, 7 december 2021
Dezelfde week startte het project een campagne die vrijwilligers vroeg bridges te draaien. Het gerelateerde-events-log van Tor Metrics voor Rusland noteert de golf als de blokkade van directory authorities, relays, standaard obfs4-bridges, meek-azure en Snowflake bij sommige providers, met een tijdelijke staking van de blokkade van minder dan een dag vanaf 8 december 2021: af en aan storing in plaats van één permanente muur. Wat er degradeert
Voor directe verbindingen is de degradatie technisch en meetbaar. Censored Planets studie naar de TSPU, gepresenteerd op de Internet Measurement Conference van 2022, beschrijft de apparaten als in-path en stateful, met blokkades die worden getriggerd door domeinnamen in het TLS-SNI-veld, door IP-adres en door QUIC-verkeersvingerafdrukken. De eigen Tor-invoerknoop van de onderzoekers in Parijs werd vanaf december 2021 out-of-registry geblokkeerd — buiten elke officiële lijst om — en de restblokkade van zijn IP hield lang aan nadat de knoop in maart 2022 was uitgezet. Op geblokkeerde adressen lopen uitgaande verbindingen door, maar de antwoorden komen terug met ontnutte payload en geïnjecteerde resets; zelfs pings worden gedropt. Vertragen is de stillere variant. In maart 2021 vertraagde Rusland Twitter landelijk — het eerste gedocumenteerde grootschalige, gerichte gebruik van vertraging als censuur — getriggerd door domeinnamen in de TLS-handshake en met verkeer afgekapt op 130-150 kbit/s door pakketten boven de limiet te droppen. Op Tor toegepast levert dezelfde methode geen nette foutpagina op; ze levert trage handshakes op en circuits die halverwege de overdracht afbreken. Censored Planet zag die vertraging op Russische netten tussen 26 februari en 4 maart 2022, waarna het gedrag plaatsmaakte voor ronduit blokkeren. Wat blijft werken
Bridges. De golf van 2021 trof ook de standaardexemplaren: het Tor Project meldde dat standaardbridges, waaronder obfs4-bridges via Moat en Snowflake, in sommige Russische regio's niet werkten. De bridgecampagne haalde haar doel van 200 nieuwe obfs4-bridges en passeerde de 400, en private, niet-gepubliceerde bridges blijven de betrouwbare route, want een censor kan niet opsommen wat hij niet kent. Tor Metrics telde eind november 2021 zo'n 310.000 dagelijkse gebruikers met directe verbindingen in Rusland; eind januari 2022 was dat gezakt naar ongeveer 165.000-175.000. In oktober 2026 schommelen directe gebruikers tussen 18.000 en 23.000 per dag. Het bridgegebruik vertelt het omgekeerde verhaal: tussen zo'n 89.000 en 98.000 per dag in oktober 2026, meerdere malen het directe aantal. De meeste Russen die Tor nog gebruiken, doen dat via bridges in plaats van gewone verbindingen. De machinerie erachter
Het onderzoek van Censored Planet legt uit waarom omzeilen moeilijk is. Door vingerafdrukken van TCP-fragmentatiegedrag te nemen, identificeerde de studie uit 2022 meer dan een miljoen eindpunten in 650 Russische autonome systemen achter TSPU-apparatuur, en vond dat 70 procent daarvan hoogstens twee netwerk-hops van de eindgebruiker verwijderd was — dicht genoeg om vrijwel alles te inspecteren. Het vertraag- en blokkeergedrag was consistent over verschillende providers, wat op centrale coördinatie wijst. De auteurs stellen dat de TSPU in drie jaar van idee naar inzet ging en waarschuwen dat de architectuur een blauwdruk kan worden voor censuursystemen elders. Hoe het ervoor staat
Vijf jaar later is de situatie op ongelukkige wijze stabiel. Directe Tor-verbindingen blijven ingedrukt tot de lage tienduizenden dagelijkse gebruikers, de handhaving verschilt van net tot net, en de bridgeroute draagt het grootste deel van de last. Geen enkele openbare berichtgeving tekende een formele ommezwaai van het beleid op. Wat de gegevens wél tonen is aanpassing: elke blokkeerronde dreef gebruikers naar transporten die de censor nog niet had leren herkennen — en de meesten bleven daar. De Russische campagne is één geval van een breder repertoire. Ons overzicht van nationale blokkeerpatronen plaatst het TSPU-tijdperk in context, naast hoe andere landen proberen Tor te filteren.
